కుటుంబ ఆస్తుల విషయంలో అన్నాచెల్లెళ్ల మధ్య సమానత్వం ఉందా? తండ్రి, తాతల నుంచి వచ్చిన ఆస్తిలో కుమారుడికి ఉన్న హక్కు కుమార్తెకూ ఉంటుందా? పెళ్లి తర్వాత కూడా ఆ హక్కు కొనసాగుతుందా? అనే సందేహాలు చాలామందిలో ఉన్నాయి. భారత చట్టం ప్రకారం, ముఖ్యంగా హిందూ కుటుంబాల్లో కుమార్తెలకు పూర్వీకుల ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తిపై కుమారులతో సమాన హక్కులు ఉన్నాయి. 2005లో చేసిన హిందూ వారసత్వ చట్టం సవరణతో ఈ హక్కు మరింత స్పష్టమైంది. హిందూ వారసత్వ చట్టం–1956లో 2005లో చేసిన సవరణ మహిళల ఆస్తి హక్కుల్లో కీలక మలుపుగా మారింది. ఉమ్మడి హిందూ కుటుంబంలో కుమార్తె కూడా జన్మతః కోపార్సెనర్ గా పరిగణించబడుతుంది. అంటే కుమారుడికి ఉన్న హక్కులు, బాధ్యతలు కుమార్తెకూ ఉంటాయి. పూర్వీకుల ఉమ్మడి ఆస్తిలో ఆమెకు కూడా సమాన వాటా కోరే హక్కు ఉంటుంది. అంతేకాదు.. కుమార్తెకు పెళ్లయిందా? లేదా అవివాహితగా ఉందా? అనే అంశంతో ఈ హక్కు పోదు. పెళ్లి చేసుకున్న తర్వాత కూడా పుట్టింటి పూర్వీకుల ఉమ్మడి ఆస్తిపై ఆమె చట్టబద్ధమైన హక్కు కొనసాగుతుంది.
- అన్నకు ఎంత వాటా.. చెల్లికీ అంతే
ఉదాహరణకు ఒక హిందూ ఉమ్మడి కుటుంబంలో తండ్రి, కుమారుడు, కుమార్తె వంటి కోపార్సెనర్లు ఉన్నారని అనుకుందాం. పూర్వీకుల ఉమ్మడి ఆస్తిని విభజించే సందర్భంలో కుమార్తెను కేవలం “ఆడపిల్ల” అనే కారణంతో పక్కన పెట్టడానికి వీల్లేదు. కుమారుడికి లభించే కోపార్సెనరీ హక్కు ఆమెకూ ఉంటుంది. అయితే ప్రతి కుటుంబ ఆస్తినీ ఆటోమేటిక్గా “పూర్వీకుల ఆస్తి”గా పరిగణించలేం. ఆస్తి స్వరూపం, అది ఎప్పుడు, ఎలా సంపాదించబడింది, ఎవరి పేరుపై ఉంది, ఇప్పటికే విభజన జరిగిందా లేదా, వీలునామా ఉందా వంటి అంశాలు కీలకం. అందువల్ల ఆస్తి వివాదాల్లో పత్రాలను పరిశీలించడం చాలా ముఖ్యం. తండ్రి వీలునామా లేకుండా మరణిస్తే, హిందూ వారసత్వ చట్టంలోని క్లాస్-1 వారసుల విషయంలో కుమారులు, కుమార్తెలు సమానంగా వాటా పొందే నిబంధన ఉంది. భార్య, కుమారులు, కుమార్తెలు, తల్లి వంటి క్లాస్-1 వారసులు ఉంటే, చట్టంలోని నియమాల ప్రకారం ఆస్తి పంపిణీ జరుగుతుంది.
- పెళ్లి తర్వాత హక్కు పోతుందా?
ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం. కుమార్తెకు పెళ్లయిందనే కారణంతో పుట్టింటి పూర్వీకుల ఆస్తిపై ఉన్న హక్కు రద్దు కాదు. 2005 సవరణలో కుమార్తెను కుమారుడితో సమానమైన కోపార్సెనర్గా గుర్తించారు. ఆమె వివాహిత అయినప్పటికీ ఈ హక్కు కొనసాగుతుంది. అందువల్ల “పెళ్లి సమయంలో కట్నం ఇచ్చాం కాబట్టి ఇక ఆస్తిలో వాటా లేదు” అని కుటుంబ సభ్యులు చెప్పడం మాత్రమే చట్టపరమైన హక్కును తొలగించదు. కట్నం లేదా వివాహ ఖర్చులు చెల్లించడం, పూర్వీకుల ఆస్తిలో చట్టబద్ధమైన వాటా ఇవ్వడం—ఇవి ఒకటే విషయం కావు. అయితే, పూర్వీకుల ఉమ్మడి ఆస్తి, వ్యక్తిగతంగా సంపాదించిన ఆస్తి రెండింటి చట్టపరమైన పరిస్థితులు ఒకేలా ఉండవు.
ఒక తండ్రి తన సొంత ఆదాయంతో ఆస్తిని కొనుగోలు చేసి, దానిపై సంపూర్ణ హక్కు కలిగి ఉంటే, ఆయన జీవించి ఉన్న సమయంలో కుమార్తెకు కేవలం కుమార్తె అనే కారణంతో ఆ ఆస్తిని విభజించమని సాధారణంగా డిమాండ్ చేసే హక్కు ఉండదు. అయితే తండ్రి మరణించిన తర్వాత, వీలునామా లేకపోతే వర్తించే వారసత్వ చట్టాల ప్రకారం కుమార్తె వారసురాలిగా వాటా పొందవచ్చు. అదే విధంగా తండ్రి చట్టబద్ధమైన వీలునామా చేసి ఉంటే, ఆస్తి స్వరూపం, వర్తించే వ్యక్తిగత చట్టాన్ని బట్టి పరిస్థితి మారవచ్చు. అలాగే వారసత్వ హక్కులు ప్రతి మతానికీ ఒకేలా ఉండవు. హిందువులకు హిందూ వారసత్వ చట్టం వర్తిస్తుండగా, ముస్లింలు, క్రైస్తవులు తదితరులకు వర్తించే వ్యక్తిగత చట్టాలు, వారసత్వ నిబంధనలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి.